Once in a lifetime: Spitsbergen

Voor wie altijd al naar het hoge noorden wil, en een unieke inkijk wil krijgen in wetenschappelijk onderzoek, organiseert SNP eenmalig de Arctic Academy. Negen dagen varen voor de kust van Spitsbergen, tussen ijsschotsen, baardrobben en ijsberen, in excellent gezelschap van zestig Nederlandse poolonderzoekers!

Opeens is er aan de horizon een fontein te zien: een metershoge waterstraal die opspuit uit de zee. Even later ontwaar ik, door mijn verrekijker, een donker driehoekje, net zichtbaar boven de golven. ‘De vin van een vinvis’, zegt expeditie gids Michael Wenger, die naast me op het voordek staat. ‘Een gewone vinvis. Die kan bijna dertig meter lang worden.’ ‘Daar is toch juist bijzonder!’ roep ik, opgewonden turend door mijn kijker. ‘De wetenschap dat er zo’n reusachtig dier voor onze boot langs zwemt! Daar is niets gewoons aan… ‘ Wenger lacht. ‘Dat is z’n officiële naam. Gewone vinvis. Geloof me, ook voor mij blijft elke keer speciaal.’

Het is 00.30 uur ’s nachts, en de zon schijnt nog volop. Eigenlijk zou ik mijn hut moeten opzoeken, proberen te slapen – maar aan dek van de Ortelius is gewoonweg te veel te zien. Ik blijf maar rondjes lopen over het schip, om elke centimeter van de omgeving in me op te nemen. De vinvis voor ons, de drieteenmeeuw boven ons, de bergtoppen aan stuurboord, de ijsschotsen aan bakboord. IJssculpturen zijn het haast, stuk voor stuk mooi genoeg om in het Louvre te exposeren. Alhoewel: zelfs in het Louvre zouden ze iets van hun glans verliezen. Er is nu eenmaal geen mooiere expositieruimte denkbaar dan hier, op 79 graden noorderbreedte, aan het einde van de wereld, te midden van de golven.

spitsbergen11

Nieuwe liefde

Ik ben verliefd geworden op Spitsbergen. En ik ben niet de enige. Wetenschappers, reizigers, kunstenaars: als ze in het arctische gebied zijn geweest, willen ze er weer terug. Hun innerlijk kompas wijst naar het noorden.Bioloog Ko de Korte (1943) droomde zelfs al van het Arctische gebied voor hij er ooit was geweest. Al op de basisschool in Zeeland keek hij verlangend naar de schoolplaat ‘Te midden van sneeuw en ijs’, van Marinus Koekkoek. De zelfverkozen eenzaamheid, de leegte, de uitgestrektheid van het landschap: het leek hem de mooiste plek die er bestond. En dus vertrok hij in de zomer van 1966 liftend naar Noorwegen. Daar monsterde hij aan op een kolenschip met bestemming Spitsbergen, als afwashulp. ‘Tijdens het afdrogen van de borden zag ik het beloofde land eindelijk verschijnen’.

spitsbergen8

Overwinteren op Spitsbergen

Een zomer op Spitsbergen volgde. Samen met andere poolliefhebbers maakte hij lange bergtochten. En via-via hoorde hij over een heel bijzonder initiatief: een geplande overwintering op het eiland Edgeøya, voor de oostkust van Spitsbergen. ‘De bedoeling was dat vier jonge mannen dertien maanden op het eiland zouden verblijven, en er onderzoek zouden doen naar het leefgedrag van de ijsbeer.’Die vier jonge mannen waren Eric Flipse, Paul de Groot, Piet Oosterveld en ook Ko de Korte. ‘Toen ik eenmaal wist van die expeditie, zette ik alles op alles om mee te mogen. Mijn docenten raadden me het af – die vonden dat ik eerst mijn studie maar moest afronden. Maar zelfs een verliefdheid kon me niet van mijn plan afhouden. De liefde kon wel een jaar overwinteren, besloot ik.’ En dus vertrok de 25-jarige Ko in juli 1968 met zijn kameraden naar Edgeøya. Ze bouwden zelf het onderzoeksstation waar ze zouden verblijven. ‘De fundamenten staan er nog.’ Het hele jaar vingen ze ijsberen – ze schoten met een verdovingsgeweer of zetten strikken – en voorzagen die van een kleine zender. Daarnaast deden ze onderzoek naar andere diersoorten. Ko, als zeevogelbioloog, hield zich vooral bezig met het ringen van vogels. Kleine jagers, ivoormeeuwen, drieteenmeeuwen… Uiteindelijk bleef er tot en met 1988 een Nederlands onderzoeksstation op het eiland bestaan.

spitsbergen15

Arctic Academy

Komend jaar, 47 jaar na dato, keert Ko naar Edgeøya terug, in het gezelschap van 59 andere wetenschappers: biologen, geologen, meteorologen… Het Arctisch Centrum (onderdeel van de Rijksuniversiteit Groningen) heeft in samenwerking met Oceanwide Expeditions namelijk een nieuwe Nederlandse expeditie richting noordpool in touw gezet, onder de naam SEES. Oftewel: Scientific Expedition Edgeøya Spitsbergen. Van 19 tot en met 28 augustus 2015 zullen de onderzoekers met het ijsversterkte schip Ortelius rond Edgeøya varen. Ze gaan er op zoek naar de gevolgen van menselijk handelen in één van de meest afgelegen wildernissen. Juist omdat er in het verleden al twintig jaar onderzoek is gedaan op Edgeøya, is het interessant om er nu terug te keren: welke gevolgen heeft de klimaatverandering de afgelopen decennia gehad voor het arctische gebied? Bioloog Maarten Loonen van de Rijksuniversiteit Groningen is een van de initiatiefnemers van het project. Hij verwoordt het belang van de expeditie op www.sees.nl als volgt: ‘Door weer in het gebied te gaan kijken, kunnen we de onderzoeksdata die in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw op Edgeøya zijn verzameld in een moderne context plaatsen.

Het meeste poolonderzoek vindt aan de westkust van Spitsbergen plaats, waar de belangrijkste dorpen, onderzoeksstations en jachthutten te vinden zijn. De oostkust van Spitsbergen is veel minder gemakkelijk te bezoeken en is veel minder onderzocht. We weten dat de hoeveelheid ijs ter plekke snel vermindert. Er is nog weinig gekeken naar de consequenties.’

spitsbergen7

Een unieke expeditie

De Nederlandse wetenschappers zullen daarom uiteenlopende onderzoeksprojecten verrichten. Vanaf de boot wordt onderzoek gedaan naar de kwaliteit van het zeewater en naar het zeeleven. Op het eiland zelf worden de planten en dieren onderzocht. Loonen zal bijvoorbeeld brandganzen, kleine rietganzen en witbuikrotganzen ringen met kleurringen en halsbanden, en ook bloedmonsters van vogels verzamelen. Verder wordt de gletsjer in kaart gebracht, en de bodem geanalyseerd. Met 24 uur daglicht kunnen de wetenschappers in teams de klok rond werken. Er zullen ijsberen rondlopen, baardrobben zwemmen, ivoormeeuwen vliegen. Het zal een unieke expeditie worden – te meer omdat er naast 60 wetenschappers ook plaats is aan boord voor 60 avontuurlijke reizigers, onder de noemer ‘Arctic Academy’.

De Arctic Academy is een unieke kans om een inkijk te krijgen in het noordpoolonderzoek. Als reiziger kijk je mee met wetenschappers en bezoekt diverse onderzoeksopstellingen. ’s Avonds zijn er lezingen, waarin over de verschillende onderzoeksprojecten wordt verteld. Ko de Korte: ‘Je zult niet continu samenzijn met de wetenschappers. Voor de reizigers organiseren we ook nog een apart programma, met wandelingen en vaartochten in een zodiac. Want wetenschappelijk onderzoek is echt niet de hele dag door spannend – het bestaat vaak ook uit heel veel wachten. In feite krijg je als reiziger het beste van twee werelden: wetenschap en avontuur.’

Een onvergetelijke ervaring dus, dat kan ik zelf beamen. Maar wees gewaarschuwd: Spitsbergen werkt verslavend. Zelfs al is het er 24 uur per dag licht, nog kom je er tijd te kort…

spitsbergen13

Dit artikel is geschreven door Gemma Venhuizen.

Ontdek deze reis:

Ga het avontuur aan op Spitsbergen. Varen langs ijsschotsen, baardrobben en op zoek naar ijsberen samen met onderzoekers. Wetenschap en avontuur in één: Arctic Academy!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *