Kleurrijk Limpopo: Zuid-Afrika buiten de gebaande paden

We zijn onderweg naar Makgabeng, een zandstenen plateau van twee miljard jaar oud in het noorden van Limpopo. Niemandsland. Terwijl we door de plaats Hlako rijden doemt een rode stofwolk op. Vier jongens besturen behendig een span van ezels, beladen met brandhout. In de plaats Bochum komen van alle kanten mensen bijeen onder een boom; voor een ‘kgoro’. Bij deze ‘community rechtspraak’ beslissen de dorpsoudsten over onderlinge twisten.

Anders dan in het zuiden wonen in Limpopo vier inheemse groepen naast elkaar. De Tswana’s, Noord-Sotho’s, Venda’s en Tsonga’s koesteren ieder hun eigen (officiële) taal, cultuur, mythen en tradities. De culturele rijkdom in Limpopo verrast zelfs ervaren Afrikareizigers. We passeren een paar hutten van Noord-Sotho’s. Het erf is brandschoon. Sommige muren zijn in zachte aardse tinten met geometrische vormen gedecoreerd.

Jonas Tlouamma is als SAHRA-gids gespecialiseerd in cultureel erfgoed. In zijn ‘bakkie’ rijden we over de gortdroge savanne waar mopane-bush en immense kandelaarbomen elkaar afwisselen. De San, Nama’s en Noord-Sotho’s, ze zijn me allemaal voorgegaan bedenk ik. Talloze rotsschilderingen zijn de stille getuigen. Jonas vertelt dat men op deze heilige plaatsen contact zocht met de geestenwereld en de voorouders. Afbeeldingen van mensen en dieren in dunne penseelstreken kenmerken het verfijnde werk van de San. Wat een schril contrast met de latere tekeningen van de Noord-Sotho’s. Mannen met een geweer en een trein, in dikke witte lijnen met de vinger aangebracht, vormen een niet mis te verstane verwijzing naar het kolonialisme.

rotsschlderingen-makgabeng-plateau

Soutpansbergen

In het dorp Tshivhuyuni bezoeken we de bekende Tsonga-kunstenaar Thomas Kubayi. Vlak voor zijn erf kruisen kinderen in schooluniform ons pad. Ze kijken om met een grote glimlach. Thomas legt de laatste hand aan een houten sculptuur in de vorm van een krokodil. ‘Ik ben altijd op zoek naar creatieve uitingen die mijn cultuur verbeelden’, vertelt hij. ‘Kunst is diep geworteld in de Tsonga-spiritualiteit.’ Thomas wil graag een rolmodel zijn voor de jeugd en hen laten zien dat kunst een element van verbinding is. De duisternis valt in. Hamers en beitels worden verruild voor drums en een marimba. Een vriendengroep van Thomas onthaalt ons hartelijk. Op de mooie, soms complexe ritmes komen andere jongens af. Graag gaan ze de ‘dialoog’ aan. De zonnebril gaat op, de benen van de vloer. Muziek en dans onder een met sterren bezaaide hemel. Is dit de ziel van Afrika?

Rondom de Soutpansbergen produceren de boeren exotische gewassen als avocado’s, mango’s, bananen en macadamianoten. In dit zachte subtropische klimaat ligt de lodge Madi a Thavha, een aansprekend voorbeeld van duurzaam toerisme. Marcelle Bosch, de energieke Nederlandse eigenaresse, vond hier haar thuis. Met trots loopt ze door de ‘Dancing Fish Galery’, een permanente tentoonstelling op haar terrein, waarin kunstenaars op overzichtelijke panelen de etnische verscheidenheid van de regio uitbeelden. Bij Twananani Textiles geeft Marcelle aan een groep vrouwen én mannen les in borduurtechnieken en werken met kralen. Mensen met talent helpt ze verder met het opzetten van een goed businessmodel waarin toerisme een rol speelt. ‘Duurzaam toerisme creëert een betere leefomgeving voor veel mensen’, legt Marcelle uit. ‘Mits het wordt opgezet en begeleid door gepassioneerde ondernemers die het belang erkennen van de natuur en de lokale bevolking.’

limpopo-hlako-noord-sotho

Koninklijke geschiedenis

De fourwheeldrive baant zich langzaam een weg omhoog naar de vallei boven op de Soutpansbergen. Onderweg staan we oog in oog met een witte neushoorn en een dartelend kalfje van amper een week oud. John Rosmarin, eigenaar van Leshiba Wilderness, neemt ons mee door het 2500 hectare grote wildernisreservaat. ‘Kauw hier maar eens op.’ De schors van de stam en de bladeren van de zeldzame peperbasboom bevatten sterke antibacteriële stoffen, goed tegen malaria en allerlei andere infecties. Het is slechts één verhaal over de bijna vierhonderd boomsoorten in dit reservaat. We lopen langs een door een luipaard gegroefde bast op weg naar de lodge die is gereconstrueerd op de oude resten van een Venda-dorp. Een heerlijk rustpunt met alle comfort na een dag wandelen over de gemarkeerde wildernispaden.

Tegen de grens van Botswana steekt een blauwe gnoe over. Met opwaaiend stof als een rode mistsluier in de lucht, passeren we ontelbare baobabs. Met het vermogen om veel regenwater op te slaan en een brandwerende bast, kunnen deze indrukwekkende bomen wel tweeduizend jaar oud worden. De baobab draagt niet voor niets de naam ‘boom van het leven’. Zo vitaal de baobabs ogen, zo levenloos lijkt de bodem onder ons. Wortels van vijgenbomen splijten het broze, rode zandsteen. ‘Sinds de kerst van vorig jaar heeft het niet meer geregend’, vertelt Alfred, onze ranger in het Mapungubwe Nationaal Park. Op de mysterieuze ‘Mapungubwe Hill’ vertelt Alfred trots de geschiedenis van het land van zijn voorvaderen.

Mapungubwe, ‘land van de jakhals’, was de geboortegrond van het eerste koninkrijk van zuidelijk Afrika en de voorloper van het koninkrijk van Zimbabwe. Mapungubwe lag op de handelsroute van kooplieden uit het Verre en Midden-Oosten. Zij ruilden Afrikaans ivoor en goud maar wat graag voor glazen kralen, katoen, zijde en geglazuurde keramiek. Het onlangs geopende Mapungubwe Museum toont talloze bijzondere grafvondsten uit die koninklijke periode. De rijkdom aan bodemschatten trok al in 1932 de aandacht van de Zuid-Afrikaanse regering die het gebied meteen beschermde. Pas in 2004 werd Mapungubwe voor toeristen opengesteld. De langdurige bescherming en afwezigheid van grote toeristenstromen, garanderen bezoekers aan dit nationale park een authentieke Afrikabeleving.

kololo-game-reserve

‘Birder’s paradise’

Nog verder naar het noorden wijst ranger Geoffrey links en rechts op majestueuze vijgenbomen en jakhalsbessen. Enorme takken splijten de zonnestralen en laten ze fel uiteenspatten op de droge ondergrond. We zijn op weg naar Crook’s Corner, een uithoek waar de rivieren Luvuvhu en Limpopo samenkomen bij het drielandenpunt Zimbabwe, Zuid-Afrika en Mozambique. De plek trok eens ongure lui, smokkelaars, vluchtelingen en stropers aan, maar is nu een toonbeeld van bescherming, rust en bruisende biodiversiteit. Hier bereiken we het noorden van het Kruger National Park. Slechts weinig toeristen kennen dit deel van het immense park. Kruger is zo groot, dat het zuiden een totaal andere vegetatie heeft dan het noorden. Het noorden is warmer en droger, maar tevens gezegend met enorme rivierbossen en uitgestrekt mopane-bushveld, met het daarbij behorende rijke dierenleven.

Makuleke is het meest noordelijke puntje van Kruger en rijden langs de Luvuvhu-rivier is hier een genot. ‘Wacht maar tot we straks in het grootste bos van gele koortsbomen in Zuid-Afrika zijn’, zegt Geoffrey, terwijl hij ondertussen met souplesse alle obstakels op het onverharde pad zorgvuldig zigzaggend vermijdt en tegelijkertijd een breedbekscharrelaar en een zwarte arend spot. In 2007 werd het waterrijke gebied uitgeroepen tot Ramsar-site en kreeg het de officiële erkenning tot birder’s paradise. Tijdens onze game drive vallen mij de talrijke nyalas op. Wat een schoonheid! De antilopen zijn duidelijk herkenbaar aan hun prachtige witte strepen en stippen en licht gekleurde poten bij de mannetjes, die als sokjes aandoen. De grote biodiversiteit zie je niet alleen terug in de grote aantallen olifanten, buffels en luipaarden, maar tevens in de honderden verschillende boomsoorten in het park.

kololo-game-reserve-zuid-afrika

Reizen door Limpopo is genieten van brede rivierbeddingen met een ondergaande zon. De horizon afturen boven op het Soutpansbergmassief. Kennismaken met hartelijke bewoners die trots zijn op hun cultuur. Tegen de achtergrond van het hypnotiserende geluid van drums, lachende nijlpaarden en grinnikende hyena’s. Blij met de schaduw van overhangende rotsen, denk ik terug aan de plek die mijn reis verbeeld: Lehlosane. Dit door winderosie uitgesleten gat in Makgabeng noemt Jonas toepasselijk het ‘Venster op Afrika’. Een voorbode van de erkenning die dit gebied verdient?

Dit artikel is geschreven door Jeroen Bruil.

Ontdek deze reis:

Rondreis Limpopo, Zuid-Afrika. Een 15-daagse selfdrive rondreis door het land van legenden en oude koninkrijken. Vanaf € 685.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *