Wandelen in excentriek Macedonië

Een gigantisch beeld van Alexander de Grote op een steigerend paard fungeert sinds kort als blikvanger op het centrale plein van Skopje. De Macedonische koning bestierde een van de grootste rijken in de oudheid, tussen 336 en 323 v.Chr. Ruim twee millennia later staat hij symbool voor de krachtige wortels van een klein volk in verdrukking. Macedonië vierde in september van dit jaar twintig jaar onafhankelijkheid en dat mag de wereld zien. De voormalig Joegoslavische republiek hervindt geleidelijk zijn identiteit, die diep verankerd in de geschiedenis ligt.

Na Alexander de Grote werd het trotse volk de speelbal van oorlogszuchtige mogendheden. Zo traden de Romeinen genadeloos op tegen orthodox-christelijke Macedoniërs. En dreven de islamieten van het Ottomaanse Rijk eeuwenlang de spot met hun orthodoxe identiteit. Nog steeds plagen grote buren het land dat kleiner is dan Nederland en amper twee miljoen inwoners telt. Griekenland claimt het alleenrecht op de naam Macedonië voor zijn gelijknamige provincie en ziet het beeld van Alexander de Grote als een regelrechte provocatie; Bulgarije accepteert de taal niet; Servië hekelt het orthodoxe geloof en Albanië beschuldigt Macedonië van achterstelling van de Albanese minderheid.

Macedonië is een exoot in de Balkan. De historische invloed van de excentriekeling is echter groot. De laatste decennia herontdekken geschiedkundigen en antropologen Macedonië als culturele bakermat van de Balkan en Europa. Het waren Macedonische monniken die in afgelegen kloosters werkten aan de ontwikkeling van het wijdverspreide cyrillische schrift, nog steeds het basisschrift voor het grootste deel van de Balkan en Rusland. En talloze monumentale kerken en kloosters herbergen de prachtigste iconen, overblijfselen van een vroegchristelijke cultuur die zich van hieruit verder verspreidde over heel Europa. De renaissance in Macedonië begon eeuwen eerder dan in het vijftiende-eeuwse Europa van Michelangelo. Het vergeten land Macedonië ontpopt zich als het mysterie van de Balkan.

oude-auto-macedonie

Vroegchristelijke iconen

SNP raakt het Macedonische mysterie aan tijdens een achtdaagse individuele wandelreis door het natuurreservaat Galicica boven het Meer van Ohrid en tijdens een gevarieerde vijftiendaagse groepswandelreis dwars door het land. Een bijzondere mix van oude cultuurschatten en wilde natuur. En gastronomie: de Macedonische keuken is uitmuntend, met verse ingrediënten van het land. De stad Ohrid is een toeristische trekpleister: prachtig gelegen aan het Meer van Ohrid, omgeven door bergmassieven, deels Albanees. Het geïsoleerde meer behoort tot de oudste en diepste meren van Europa en herbergt diersoorten die nergens anders voorkomen, zoals de ohridforel, een delicatesse in lokale restaurants. Ohrid is bezaaid met religieuze monumenten; de stad prijkt op Unesco’s Werelderfgoedlijst. De kerken en kloosters zijn gebouwd tegen een steile helling. Een conditionele uitdaging om ze allemaal te bezichtigen! Een schat aan vroegchristelijke iconen siert menig interieur. Op een uitstekende kustrots ligt de fraaie kerk van Johannes de Evangelist; een panorama dat menig fotograaf inspireert.

Even buiten Ohrid regeert de stilte. De beboste berghellingen van natuurreservaat Galicica zijn ongerept en leefgebied voor twaalf endemische plantensoorten en ruim zestienhonderd soorten vlinders. De bergpas Livada (1568 meter) vormt de waterscheiding tussen het Meer van Ohrid en het relatief onbekende, maar zeker zo mooie Meer van Prespa. Verscholen in het gebergte liggen authentieke dorpjes met wevende vrouwen, zigeunermuziek, fruitbomen, kippen en koeien.

oude-man-macedonie

De oorspronkelijke bergbevolking beroerde de romantische ziel van de Nederlandse schrijver A. den Doolaard. In de jaren dertig van de vorige eeuw bereisde hij het door Bulgaarse aanslagen geteisterde Macedonië. ‘Ik ben een Nederlander, die al zwervende, Macedonië diep ging liefhebben zoals ik het nu nog liefheb boven alle andere landen, waar ik doorheentrok.’ Zijn boek De bruiloft der zeven zigeuners uit 1939 verhaalt over een zigeunergemeenschap boven Ohrid, en inspireerde veel Nederlanders tot een bezoek aan de stad. Den Doolaard kreeg een standbeeld in Ohrid, in 2006. ‘De zigeuners waren er, het huwelijksfeest kon beginnen! Vier dagen lang zouden ze het dorp tiranniseren met het rauwe rhytme van hun bezeten muziek, van zonsopgang tot het eerste hanenkraaien na middernacht. (…) En zonder pardon werd ik dadelijk meegetrokken in de reidans.’

Diepgewortelde folklore

Noordelijk van Ohrid slingert een stille pasweg, ingeklemd tussen een kolkende rivier en het gebergte van Albanië. Een andere wereld: moskeeën van de Albanese minderheidsbevolking markeren de grenslijn. Dan lonken de met beukenbossen begroeide bergketens van Movrovo, het grootste nationaal park, habitat van bruine beren, wolven, lynxen en gemzen. Als bij toverslag duikt steeds de oude cultuur op uit de wildernis. Zo herbergt de kerk van het hoogstgelegen berggehucht Lazaropole (1400 meter) fantastische fresco’s. En in het naburige Bigorski-klooster prijkt een befaamde driedimensionale iconostase (beeldenwand) uit walnotenhout met Bijbelse fragmenten, evenals een icoon uit 1020 met vermeende magische krachten.

Diepgewortelde folklore komt tot leven in het bergdorp Galicnik met een populaire jaarlijkse bruiloftsceremonie in rood/zwarte kleding, met de opzwepende muziek van trommelaars en blazers. Pal noord ligt hoofdstad Skopje. Een aardbeving in 1963 verwoestte vele monumenten. Er verrijzen nieuwe gebouwen in oude stijl, onder invloed van het hernieuwde Macedonische zelfbewustzijn. Lopend over de Ottomaanse brug van het nieuwe naar het oude Ottomaanse stadsgedeelte herleven historische tijden: kleurrijke winkelstraatjes langs moskeeën, kerken en badhuizen nodigen uit tot slenteren.

dorpje-meer-ohrid-macedonie

Symbool van trots

Reizend naar oostelijk Macedonië opent zich een nieuwe wereld. Nabij Bulgarije groeien in de vruchtbaarste valleien van de Balkan graan, tabak, druiven en zonnebloemen. In groene rijstvelden vangen ooievaars kikkers. Hier rijpen uitstekende Macedonische wijnen. De zon zindert. De bevolking floreert. De vallei van Strumica is een toegankelijke en strategisch gelegen plek waar millennia lang legers marcheerden, vochten en christelijke oudheid vernielden. Op de ontoegankelijke bergflanken rondom overleefde de monumentale pracht, zoals Byzantijnse kloosters uit de elfde eeuw. De zigeunerwijk van Strumica herbergt een opgegraven kerk uit de vierde eeuw, met botten van door Romeinen gedode christelijke martelaren. De fresco’s uit de achtste eeuw zijn de oudste van Macedonië. Met een beetje geluk klinkt op de achtergrond het melancholische geluid van onvervalste zigeunermuziek.

De Macedonische volksaard is vredelievend: grote gewelddadigheden tegen uiteenlopende bezetters bleven uit. Totdat de dappere bergbewoners van het pittoreske Krusevo, de hoogst gelegen Balkanstad, in opstand kwamen. De eerste grote opstand sinds Alexander de Grote op 2 augustus 1903, thans een nationale feestdag, werd een drama. Turken vermoordden binnen tien dagen alle opstandelingen. Foto’s van onthoofde Krusevonaren hangen in het lokale museum. In Krusevo is ook de begraafplaats van zangidool Toše Proeski, met een eigen museum, een bedevaartsoord voor Macedoniërs. Krusevo is het symbool geworden voor de trots van een bijzonder Balkanvolk, tegen de verdrukking in.

wandelen-meer-ohrid

Dit artikel is geschreven door Pieter Baken.

Ontdek deze reis:

8-daagse individuele wandelvakantie langs het Meer van Ohrid. Vanaf € 485.

15-daagse groepsreis door Macedonië. Vanaf € 1050.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *